Minister van Binnenlandse Zaken Joëlle Milquet stelt voor de Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS) uit te breiden tot minderjarigen vanaf 14 jaar, wat in principe in het regeerakkoord voorzien is in de “strijd tegen antisociaal gedrag” . De GAS-wetgeving is een beetje de PMD van justitie. Het Parket regelt immers zijn eigen werklast, en wat het niet kan (of niet wil) ophalen, moeten de gemeenten maar recycleren. Tot 2005 bood het arsenaal ‘overtredingen’ in het Strafwetboek nochtans alle mogelijkheden tot optreden via de Politierechtbank, of het nu over taartgooien, sluitstorten, beledigen of nachtlawaai ging.
Maar sinds de politierechters in 1995 wegtrokken uit de kantons, was ook bij deze nieuwe verkeersspecialisten in de verre arrondissementele zetels nog slechts weinig animo voor het kleine veldwerk: verwaarlozing van wijk en buren als collateral damage van de grote Auto-oorlog op straat.
Een lappendeken van middeleeuwse Costuymen
Met eigen ‘Sanctieambtenaren’ vullen de gemeenten het lokale strafrecht sindsdien in met een stijgende diversiteit die langzamerhand aan de middeleeuwse ‘Costuymen’ (gewoonten) doet denken. Google je locatie in, en zoek online de laatste versie van je Gemeentewet op, om voor geen verrassing te staan.
Volgens de intieme politieke agenda van de Burgemeester en de uiteraard democratische meerderheid, worden via GAS boetes ook hangjongeren aangepakt, foutparkeerders of vroege zwemmers beboet, en 100-dagen-fuivers betutteld. Ook een ‘Occupy Antwerp’ bijeenkomst (29 oktober 2011) werd er op getrakteerd. De cataloog is onuitputtelijk: bijna een vorm van politiek amusement, want stoerdoenerij rekent altijd op applaus.
Het resultaat van dit nieuw soort ‘verbeelding aan de macht’ is een pseudo-wetgevend lappendeken waarin alle rechtszekerheid zoek is. Een huisnummer in de verkeerde kleur in Lebbeke, niet toegelaten ijsberenduik in Bredene, of een vetstift op zak in Roeselare (om het over het verboden ‘fluitje’ niet te hebben). Wat ze steeds meer gemeen hebben is het anekdotische: uit de rubriek “Ook dàt nog” gegrepen.
En dan de tarieven: spuwen op straat in St. Gillis een derde van de boete in St. Jans Molenbeek. Soms ligt een gemeentegrens aan de overkant van de straat…
De oude champetter en Flurk
Uiteraard is dit nog geen stedelijke politiestaat: het lijkt wel op een 19-eeuwse champetter-aanpak. Maar dié beboette nog effectief, terwijl de mooi gestemde 100 Verboden bijna systematisch dode letter blijven, als illustratie van een ontluisterende onmacht van politiediensten, die in de praktijk wel 101 àndere prioriteiten hebben. Het resultaat is een bijna hilarische ongeloofwaardigheid, en die verspilling van wetgeving besmet vervolgens het juridisch systeem stoomafwaarts: wie het kleine niet respecteert, vindt op termijn inderdaad het grote ook niets meer weerd.
Daarenboven wees de Antwerpse substituut Tom Van Den Hende (De Juristenkrant 10 06 2009) er al fijntjes op dat de GAS – wetgeving niet eens slachtoffervriendelijk is, om het over de onder tijdsdruk bijna systematisch genegeerde rechten van de verdediging niet te hebben (vonnis Politierechtbank Brugge inzake Sanctieambtenaar Oostende, Rechtskundig Weekblad 2009/10, 334).
Een simultane vaststelling is dat eigenlijk systematisch jongeren in het vizier raken: allemaal plots ‘Flurk’. Pierre Joxe, minister van Binnenlandse zaken onder Mitterand wijst in zijn pas verschenen boek over jeugdcriminaliteit (‘Pas de quartier ?’) op de psychologische dimensie van de wetgevende hetze tegenover minderjarigen. Recent noemde ik het nog ‘interditis’, de obsessionele verbiedingsdrift van een verzuurde generatie: niet toevallig die van de (groot-)ouders van diezelfde minderjarigen. Schuldbesef en schuldverschuiving ?
Nog ernstiger is dat deze aanpak volledig dwars staat op alle indicaties voor een pedagogisch model. Er wordt niet eens nagedacht over de analyse van het probleem, en alternatieve methodes: de eerste reflex wordt nu altijd de financiële sanctie, want die wordt gelijkgesteld met een supersnelle ‘oplossing’ an sich. Door straffen uit te vaardigen, sust de Wetgever het eigen geweten, en wordt een kiespubliek in slaap gewiegd. Tot dit wakker schiet van een nieuw probleem, waaraan een verse boete gekoppeld wordt: simplisme troef, maar altijd een nieuwe kaart achter de hand.
De wanbetalers van straat spuiten ?
Tot een paar dagen geleden kon je nog opmerken dat die boete in de helft van de gevallen toch niet betaald werd (tot 86% in bepaalde arrondissementen), wat een nieuwe onrechtvaardigheid in het leven riep. Daar wil de bevoegde minister van Justitie nu terecht een stokje voor steken, door de nieuwe inning via de personenbelasting. Evenwel verschuift dit het probleem, want nu zullen er alvast nog evenveel wanbetalers van boete overblijven, als er niet-betalers van belastingen zijn.
En ja, je vindt die laatsten inderdaad vaak bij de zwakkere bevolkingsgroepen, waar armoede en ellende traditie geworden zijn, en zelfs werk geen uitzicht meer biedt op comfort: eenoudergezinnen – vrouwen eerst - zwoegen hier weer op kop .
Daarenboven gaat het hier toch om bitter jonge minderjarigen, zodat in de praktijk de rekening bij hun ouder(s) terecht komt. Misschien is dàt de onuitgesproken bedoeling: ouders bestraffen voor wat kinderen mispeuteren, als “vermoeden van slechte opvoeding”. De door de minister aangekondigde ‘bemiddeling’ zal nauwelijks iets voorstellen, want daar is geen budget voor, en de Justitiehuizen zijn nu al overbelast. Misschien is de volgende stap dan wel het afschaffen van hun kinderbijslag, zoals voor spijbelaars. En de infernale spiraal van verpaupering versnelt opnieuw.
Jean-Pierre Rosenczweig, voorzitter van de jeugdrechtbank van Bobigny, bij Parijs pleit op zijn blog ‘Droits des enfants’ al jaren voor een preventieve en positieve aanpak, die het gezin centraal stelt, herwaardeert en begeleidt. Door sociale uitsluiting aan te pakken kan op termijn enorm bespaard worden in uitgaven voor veiligheid, of wat er nu als ‘gevoel’ voor door moet gaan, en nep blijft.
Wat blijft in het huidig opbod dan nog over behalve het letterlijk waterkanon om het “vuil van de straat te spuiten”, zoals Sarkozy een paar jaar geleden het discours gretig aanzwengelde. De politieke logica is duidelijk. Die steeds agressievere stigmatisering van een bevolkingsgroep zal leiden tot frustratie en confrontatie, zoals recent in Engeland. En nieuwe argumenten opleveren…
Wetgevende wanorde
De verwarring tussen ‘opvoeden’ en het ‘handhaven van ‘openbare orde’ leidt tot wetgevende wanorde. De GAS-boetes voor minderjarigen zijn een ontwijking van een betere aanpak van specifiek onderwijs en jeugdrecht, maar dat laatste vergt investeringen voor een hechtere samenleving. Het kinderlijk neo-conservatisme beperkt zich tot een kortzichtige kassa-kassa-benadering. Dit is geen beleid: het is een gebrek eraan, en riskeert ons maatschappelijk duur te staan te komen.
GAS: gebakken lucht met ontploffingsgevaar.
Jan Nolf
( De auteur was bijna 25 jaar vrederechter, en schrijft bedenkingen over justitie op zijn Law Blog www.JustWatch.be )
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels -mod
23/01/2012 om 19:43
Ik denk dat U wat ervaring op de straat mist..
Ik werk zelf al decennia op een politiebureau en de leeftijd mag voor mij naar beneden…
Dat hele excuus van sociaal zwakkeren, armoede en andere factoren is achterhaald…dit is een tijdperk geworden van grofheid, onbeschoftheid en egoisme.
Misschien klinkt het bitter maar de mantel der liefde werkt niet meer en er wordt nog eens ferm mee gelachen.
Meer en meer jongeren krijgen van thuis de vereiste opvoeding niet meer omdat de maatschappij te jachtig is..
Van mensen in het onderwijs hoor ik dat ook daar het plafond bereikt is qua tolerantie tov baldadige jongeren (bellen en schminken tijdens de lessen is geen uitzondering)..
Omdat men onmogelijk elke opvoeding kan opvolgen (dream on, het interesseert de ouders geen zier) moet je maar de mensen raken waar je hen het hardste kan treffen : in hun portemonnee..
Enkel op die manier kan je die arme schaapjes (die het overigens wel zonder veel poeha aandurven om in grote getale politiemensen te omsingelen) iets duidelijk maken…De wereld is grimmiger geworden, Mr Nolf…word wakker.
23/01/2012 om 20:41
Jan,
Dit is inderdaad een ernstige situatie…geld is nog hun enige drijfveer, empathie kent men ginds niet meer…
Werk aan de winkel.
Groeten
Ann
23/01/2012 om 21:47
Volledig gelijk, als je met repressie en latere boete wegens administratieve onkunde niets doelt, zou het misschien kunnen dat preventief naar de oorzaken gaan rendeert. Alleen spijtig dat dit allemaal zo laat beseft wordt.
23/01/2012 om 22:05
We weten ook wel voor wie de welstellende burger dit bedacht heeft, niet voor de jongeren die over privé zwembad beschikken , een tuin met hangmat en een groot gazon en ook niet voor de jongeren met voldoende middelen om op vakantie te gaan , de laatste snufjes te kopen of een sport te beoefenen… maar voor de jongeren die in de blokken wonen en enkel de straat hebben om zich uit te leven. Straten, waar autos meer rechten hebben dan kinderen… winkels met mooie etalages en voor hen onbetaalbare spullen…
Zoveel schoonheid, zoveel ruimte, zoveel kennis, zoveel….. blijft ontoegankelijk voor hen.
Het is niet alleen een kwestie van opvoeden maar van geld en mogelijkheden…
Ooit aan gedacht dat “rechtvaardigheid” beter aanvaard zou worden?…ook door jongeren …
Opvoeden.. vaak tegen de maatschappelijke tendensen opboksen… het aantal uren dat een kind beïnvloed wordt door de niet-ouder is veel groter..
Opdat elk kind recht heeft op een toekomst zonder geweld, kiezen wij voor een basisinkomen, van bij de geboorte en levenslang…. 1000 euro de maand…
Eerst steunen en waarderen en er voor zorgen dat ze in een leefbare omgeving kunnen opgroeien en niet als 2de rangsburgers…
De overheidsmensen uit het verleden, zullen het niet graag toegeven… maar zij zijn mee
verantwoordelijk voor de situatie waarin zoveel jongeren uit de grootsteden zich nu bevinden… de overheid bouwde de muur tussen arm en rijk… en hield een systeem in stand dat de muur bleef verhogen en verstevigen…
De criminaliteit zal voor een groot deel dalen aangezien iedereen over een basisinkomen beschikt en ook de mogelijkheid krijgt om dat bedrag te verhogen…
Als eerste eenvoudig strafmiddel, voor kleine misdrijven, kan men tijdelijk het basisinkomen verminderen… (500 euro de maand blijft altijd ter beschikking!)…
Een basisinkomen zal ook jongeren bewuster doen omgaan met geld. Ze zullen wel eerst nadenken alvorens een beslissing te nemen en meer verantwoordelijk zijn voor de uitgaven die ze doen… en zorgen dat ze geen boete krijgen ..
23/01/2012 om 23:52
Ik mis bij Jan Nolf een beetje wat er dan wel concreet moet gebeuren als “het vuil niet een beetje van de straat gespoten wordt”. Natuurlijk is de speeltijd voorbij; interdictitis maakt het nog erger en boetes worden bijna niet betaald.
Hoog tijd dat men de miskweekte ouders van hang- en andere jongeren vlak in het gezicht durft zeggen wat voor klunzen ze zijn, en ondertussen de volgende generatie ouders beter gaat opkweken (-desnoods via een oneindig strengere schoolaanpak?-)
En om hierin te slagen moeten allerlei zielendokters en andere praatjesmakers onthouden van elke bemoeiing. Er bestaat niet zoiets als het handboek van de ideale ouder. De fameuse dokter Spock (niet die van Starstreck), profeet van de vrije opvoeding heeft kort voor zijn dood zijn blubnder ingezien en herroepen.
Enkel liefde en plichtsbesef samen kunnen helpen, en volgens Phil bosmans zaliger zijn dat werkwoorden.
24/01/2012 om 09:50
Voor de eerste keer ben ik volledig akkoord met een opinistuk van Jan Nolf
Wat men hier doet is hetzelfde als met de voorgestelde verlaging van de limiet op alcohol. Een nieuwe regel invoeren terwijl de bestaande regels en middelen nog niet eens van toepassing zijn. Komt daar nog bij dat elke gemeente blijkbaar willekeurig regeltjes kan invoeren met verschillende tarieven eraan geplakt wat voor iederéén tot ongelijkheid leidt. Wat mijn gemeente Temse betreft moet ik eens dringend naar de gemeentewet kijken maar het gemeentebestuur hier is niet gekend voor zijn zorg voor jongeren of verdraagzaamheid.
@ geert: Jongeren (uit bepaalde bevolkingsgroepen) die politiemensen intimideren zijn inderdaad een probleem maar dat heeft alles te maken met onze politici die de politie niet toelaten om stevig op te treden. Omdat de agenten weten dat ze de rekening gepresenteerd krijgen wanneer ze wat harder optreden wagen ze zich daar niet meer aan. Helaas perfekt te begrijpen.
24/01/2012 om 12:55
De pedagogische “softe” aanpak waar Jan Nolf voor pleit is ondertussen al enkele decennia de norm bij pogingen het probleem van ontspoorde jongeren aan te pakken, maar heeft helaas nauwelijks resultaten geboekt. Integendeel. Niet de onverdraagzaamheid tegenover jongeren, maar de overlast en het wangedrag door sommige jongeren zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen. Natuurlijk hebben kinderen recht op kind zijn, maar betekent niet dat alles zomaar getolereerd kan worden. Te grote permissitiviteit doet meer kwaad dan goed. Als de ouders niet meer optreden en er ook geen informeel sociaal gezag op straat meer is, moet de overheid kunnen ingrijpen. Bvb. via die administratieve boetes vanaf 14. Voor Patrick Janssens, socialistisch burgemeester van Antwerpen, zou de leeftijd zelfs tot 12 verlaagd mogen worden. Om maar aan te geven dat dit geen eenvoudig links tegen rechts verhaaltje is.
24/01/2012 om 13:50
Geen boetes, maar werk straffen voor overlastige jongeren. De mogellijkheden zijn legio Het zal meer effect hebben wanneer je zo’n jeugdige zondaar de toiletten van het station laat kuisen gedurende enkele zaterdagen, of onkruid in de stadsprieeltjes wieden, rommel in het bos laten opkluisen. Enkel wanneer dit niet werkt kan er naar straffere financiele straffen gegrepen worden bvb enige maanden het kindergeld intrekken.
24/01/2012 om 23:40
Een geldboete gaat het probleem ook niet oplossen. Het probleem is dat overlast moet gekend zijn en dat de meeste die overlast veroorzaken de overlast niet inzien of het zich niet aantrekken. Een boet beschouwen ze dan meestal als een extra pest belasting.
Administratieve sancties, naast retributies, etc… zijn symptomen van een slecht functionerend gerecht en zorgen voor gevaarlijke precedenten die de scheiding der machten aantasten.
Het gerecht moet grondig vanuit de basis hervormt worden. Schaalvergroting en dergelijk zijn typisch fantasieloze management oplossingen om budgetten zo breed mogelijk te kunnen gebruiken. Maar vereenvoudigde transparante wetgeving, doorgedreven automatisatie in het beheer van dossiers kan het gerecht efficiënter en goedkoper maken voor iedereen. En als dan straffen ook effectief uitgevoerd worden …
Of ipv een administratieve boeten, een administratieve werk straf? Of schend ik hiermee nog meer de scheiding der machten …
25/01/2012 om 00:08
Het betoog van Geert wil ik wel tot het mijne maken. Vele jongeren staan op de eerste rij om hun rechten op te eisen maar de navenante plichten zijn eventueel voor later. Een uitgebreide wetgeving garandeert jongeren gratis onderwijs, sportmogelijkheden, supplementaire begeleiding bij pech of in noodsituaties maar is het nu echt te veel gevraagd om op het openbaar domein de regels te respecteren waarop een goed functionerende maatschappij is gebaseerd en waarvoor de meeste volwassenen het voorbeeld geven. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden en wie niet horen wil moet voelen. Als het pamperen uitgewerkt is moet je iets anbders proberen. Weet iemand iets beters dan overlasttaksen? Of is verkapte dwangarbeid dat niet?
25/01/2012 om 15:06
Inderdaad : “….wordt een kiespubliek in slaap gewiegd. Tot dit wakker schiet van een nieuw probleem, waaraan een verse boete gekoppeld wordt:”
Het recht wordt casuïstiek en vervuilt.