Veel van de onvrede met het beleid dat in België en elders in Europa wordt aangestuurd onder druk van de eurocrisis focust op de perverse effecten van besparingen. Tegenstanders wijzen er op dat overheidstekorten deels ontstaan door het compenseren van de crisis door sociale uitgaven en dat saneringsdrift leidt tot een negatieve spiraal van nog minder groei en nog hogere tekorten.
Wij delen de basisbekommernis dat alleen besparen geen definitieve oplossing voor de crisis kan inhouden. Maar we willen tegelijkertijd beklemtonen dat het terugdringen van de overheidsschuld wel degelijk een prioriteit is. Onze hoge overheidsschuld is geen getuigenis van verantwoordelijk gedrag van de overheid. We kunnen ons enkele (maar niet veel!) landen voorstellen waar de overheidsschuld effectief vooral door de financiële crisis is ontstaan. In ons eigen land bedroeg de schuld reeds voor de crisis meer dan 85% van het nationaal inkomen: bijna 90% van onze staatsschuld komt niet door verantwoordelijk crisis-werend beleid.
Bovendien kan men argumenteren dat we talloze problemen de voorbije decennia naar de toekomst hebben verschoven. Hierdoor torsen we een enorme impliciete schuld mee die onder de waterlijn blijft maar daarom niet minder reëel is. Denk maar aan de gebrekkige infrastructuur of aan de pensioenverplichtingen. Deze laatste verplichten toekomstige generaties tot het financieren van uitgaven die vorige generaties hebben beslist. De gok dat die financiering wel zou loslopen door de magie van economische groei, productiviteitsgroei en bevolkingsgroei, is ondertussen uit elkaar gespat. Daar zullen we decennialang letterlijk de rekening voor betalen. Verantwoordelijk beleid lijkt ons iets anders.
Decennialange schuldverslaving
Er is ook ruime evidentie dat het er wel degelijk zoiets bestaat als een kritische drempel van het schuldniveau, waarboven het stimulerend effect van extra uitgaven contraproductief werkt. Wie schuldverslaafd is, besteedt elk jaar een deel van zijn rijkdom aan het herfinancieren van schulden. Dat geld kan maar één keer worden uitgegeven. Het kan niet dienen om belastingen te verlagen: denk maar aan onze torenhoge arbeidslasten die werkgelegenheid en groei afremmen. Het kan evenmin gaan naar infrastructuur, justitie, onderzoek en ontwikkeling, integratie van immigranten, of onderwijs. Check de bedenkelijke staat van al die cruciale hefbomen voor toekomstige welvaart en welzijn, en je ziet per saldo het resultaat van decennialange schuldverslaving.
Dan is er het argument dat schulden geen generatiezaak zijn omdat de volgende generatie zowel de schulden (passiva) als de aanspraken (activa) erft. Vooreerst snijdt dit argument geen hout wanneer schulden door buitenlandse schuldeisers worden gefinancierd, wat in belangrijke mate het geval is. Daarnaast is de erfenis wel erg pijnlijk voor kinderen die niet het geluk hebben obligaties te erven. Dat hiermee de bestaande ongelijkheid in huidige generaties wordt weerspiegeld, is toch wel een cynische vaststelling. Wij menen dat overheidsbeleid – in casu het budgettaire – niet moet dienen om ongelijkheden te bestendigen, maar om nieuwgeborenen maximaal kansen te bieden. Overheidsschuld is een belasting op de toekomst die de ongelijkheid van het verleden projecteert. En als door een te hoge schuld hogere risicopremies ook hogere rentevoeten induceren, is de overgrote meerderheid al helemaal de klos.
Het echte debat
Het is natuurlijk mogelijk dat schulden gigantische productieve investeringen betreffen. Maar dat is duidelijk niet het geval vandaag. We teren eerder op investeringen van het verleden en maken vooral consumptieve uitgaven waarvan onderzoek al decennia aantoont dat ze onproductief zijn. Begrijp ons niet verkeerd: uitgaven kunnen verdedigd worden op basis van sociale rechtvaardigheid, maar dat is een heel ander onderwerp. Het echte debat moet met andere woorden gaan over juiste overheidsuitgaven in plaats van over het volume. In de Verenigde Staten wordt dit debat nog veel scherper gevoerd dan bij ons, en dat is ook logisch. In Europa zijn er belangrijke automatische stabilisatoren die sowieso de scherpe kantjes afvijlen.
We pleiten er voor een debat dat elders in andere omstandigheden terecht gevoerd wordt, niet zomaar in ons land te importeren. Idem ten aanzien van Europa, dat in zijn beleid vooral de grootste probleemlanden viseert en waar de besparingsinspanning onnoemelijk veel zwaarder weegt dan bij ons. Het Belgische begrotingstraject is niet meteen besparingsdrift. Het is de weg van de geleidelijkheid en de Europese Commissie heeft ons er al op moeten wijzigen dat onze structurele inspanningen (dus gezuiverd voor de conjunctuur) ondermaats waren de voorbije jaren.
Budgettaire coördinatie in Europa
Ten gronde zijn we het allen eens dat exclusief-budgettaire fixatie niet de beste remedie is voor ons crisisgewricht. Daarom pleiten we voor aangepaste budgettaire coördinatie in Europa, zodat landen met marge zuurstof kunnen geven voor die landen waar besparen echt wel onvermijdelijk is. België hoort ons inziens niet bij de eerste groep.
Het is daarenboven belangrijk dat we niet alleen voor schuldbeleid gaan als schokdemper bij crisis, maar in de goede tijden ook begrotingsoverschotten realiseren. De economische theorie wil dat, maar de politieke realiteit brengt ons vaak alleen het eerste. In het politieke proces ligt de knoop. Politici moeten verkozen worden. Het is hen daarom natuurlijk schulden te maken wanneer het slecht gaat en tegennatuurlijk te besparen wanneer het goed gaat. Dat is de kern van onze overheidsschuld en die is wel degelijk problematisch. Een grondwettelijke schuldremmer die de politici disciplineert, is daarom een nuttige zaak. Maar dat is een maatregel die pas in de toekomst zal renderen. Jammer genoeg, zullen we eerst in lengte van jaren de schulderfenis van het verleden moeten afbouwen. Hopelijk voor de allerlaatste keer.
Marc De Vos – Ivan Van de Cloot
De auteurs zijn respectievelijk directeur en hoofdeconoom van het Itinera Institute, denktank voor duurzame economische groei en sociale bescherming www.itinerainstitute.org
28/01/2012 om 09:52
Ten tijde van Verhofstad toen het economisch beter ging , heeft men nagelaten de overheidsschuld verder terug te dringen.
Echte structurele besparingen, ernstige vereenvoudiging van het overheidsapparaat, ernstige vereenvoudiging van de belastingen( gedaan met achterpoortjes , ook maaltijdscheques zijn dit).
In dit kapot belaste land , kan men echt geen geld meer vinden via de inkomstenzijde.
28/01/2012 om 09:53
Een verhelderende bijdrage.
De Ter Zake reportage gisteren over het precariaat met prof Standing geeft te kennen hoe belangrijk het is om de mensen JUIST te informeren.
Desinformatie leidt alleen tot angstige emoties.Dat is nergens goed voor.Angstige mensen zijn gemakkelijk te beinvloeden door kortzichtige en verwerpelijke ideen.Op angst heeft nog niemand ooit iets kunnen opbouwen.
28/01/2012 om 10:49
helder. correct niets op aan te merken.
er wordt in de pers veel te vaak gesproken over een linkse of rechtse aanpak van de crisis.
in het geval van belgie is er helaas geen keuze.
de staatschuld moet naar beneden:
-belasting op arbeid verhogen is absurd.
-de bedrijven moeten wel wat meer belastingen betalen (daar zit echt wel iets fout)
-de uitgaven van de staat moeten drastisch naar beneden
Hier is geen weg omheen.
28/01/2012 om 11:29
De schuldencrisis is in belangrijke mate een probleem van de kip en het ei. Groei kan maar als iedereen steeds meer uitgeeft. Op een bepaald ogenblik kan dat enkel nog door schulden te maken. Leiden schulden tot een systeemprobleem of leidt het systeem tot schulden?
Maar ik wil ook op een ander punt wijzen: in de tekst wordt verwezen naar “onderzoek” en wordt ook de term “de economische theorie” gebruikt. Daarmee wordt de indruk gewekt dat economie een positieve wetenschap is, waar fundamentele (natuur?) wetten achter schuilgaan. Niets is minder waar: economie verhoudt zich tot wetenschap zoals sterrenwichelarij tot astronomie. Voor elke economische “wet” zijn feiten te vinden die er compleet mee in tegenspraak zijn. In echte wetenschap wordt je daarvoor afgemaakt.
Economen hebben algemeen een buitenmatig grote impact op het maatschappelijk debat. Bovendien komen in de Vlaamse pers maar een zeer beperkt aantal mensen aan bod. “Onafhankelijke denktank Itinera” is daar het alomtegenwoordige voorbeeld van. Als onafhankelijke geesten vrijuit samen denken, zou je verwachten dat er een massa creatieve en innovatieve ideeën ontstaan en dat je dus regelmatig verrast wordt door een van hun vele standpunten. Maar dat valt aardig tegen: weinig dingen in deze onvoorspelbare wereld zijn zo voorspelbaar als de standpunten van Itinera. De essentie is namelijk niet het denken, maar de tank. Niet het genereren van ideeën, maar het beschermen van belangen en het verdedigen van dogma’s.
28/01/2012 om 18:11
Wat voor mij onbegrijpelijk is, is dat men zelfs wanneer de schuld al dermate hoog is, toch nog spreekt over een toegestaan tekort op de begroting. In dit geval zou men niet meer naar een tekort mogen gaan, want dat is opnieuw meer uitgeven dan men ontvangt, dus opnieuw een stuk extra schuld. Ik zou denken dat men zich juist dat niet meer kan veroorloven.
Het is wel zo dat de staat geen extra uitgaven meer kan doen; maw men zou er moeten tevreden zijn met te houden aan uitgaven wat men nu uitgeeft, maw voorlopige twaalfden in de praktijk. Dan is er wel geen mogelijkheid voor nog extra initiatieven, die immers opnieuw extra geld kosten.
In tijden als deze zou men moeten onderhouden wat men heeft, het beleid stabiel houden, en de betere tijden afwachten.
Voor het overige is het helaas zo dat zelfs de sterkste landen, zoals Duitsland, intussen ook al aan een schuldgraad van tegen de tachtig procent zitten, en dus ook eigenlijk geen marge meer hebben.
Men kan heden niet verlangen snel uit de crisis te geraken; dat zou bovendien waarschijnlijk ook een zwak herstel zijn. Er is maar één mogelijkheid die een stabiel herstel geeft en dat is er door gezonde en soms strenge maatregelen, tegen iedereen dus ook tegen de grote economische spelers zoals de banken en financiele groepen, bijv mbt regulering, uitklimmen. Zelfs Alan Greenspan heeft toegegeven dat hij in zijn idee van zelfregulering van de financiele sector zich vergist heeft. De fout die in de jaren dertig gemaakt is, hebben we herhaald, nl de spaarbanken opnieuw samen met de investeringsbanken op de beurs toelaten; vanwaar komt dan al het geaarzel om op een zekere, al is het geleidelijke, manier de situatie terug gezond te maken (en hopelijjk dan niet meer nog eens voor een derde maal opnieuw dezelfde fouten maken?)?? Er lijkt maar één conclusie te zijn, ook wat het systeem betreft, een gereguleerde markteconomie (met enkele essentiële spelregels) is de enige weg. Volledige deregulering leidt tot een débâcle, volledige regulering al evenzeer. Misschien lijkt een extreem kapitalisme of extreem communisme theoretisch aantrekkelijker, we leven echter niet in een theoretische wereld, wel in een reële met heel veel parameters en meerdere die er bijkomen, regelmatig, en momenteel zijn we niet in staat om een systeem te bedenken dat alles in zich omvat. Misschien gelukkig ook, want anders leefden we nu in een “machinale, niet menselijke wereld”, en juist dat hebben we nooit gewild, geen van ons allen, denk ik (vermits iedereen uiteindelijk wel eens het slachtoffer wordt, in zo’n wereld, waar geen mens nog invloed heeft en het proces de mens zelf teniet doet, zoals bijna was gebeurd in de huidige economische situatie).
28/01/2012 om 18:16
Een grondwettleijke schuldremmer zou ik wel een heel goed idee vinden, die ervoor zorgt dat de staat ook de lange termijn in het oog houdt, dit ondanks de vierjarige verkiezingstermijn. Wie hiervoor pleit, dat is iemand die staatszin heeft, en dat beide auteurs dit hebben, mag nu wel duidelijk blijken.
28/01/2012 om 19:44
Als iedereen, particulier of bedrijf de belastingen betaald die hij moet betalen is er geen probleem in belgie en kennen de loonklassen naar beneden.
Waarom betaald InBev minder belastingen dan een werknemer.
Waarom doet men niets aan de notionele intrestaftrek.
Waarom geen beperkte vermogensbelasting.
Neen men gaat het zoeken bij de werklozen. Werkloze plus vijftigers die niet gewild zijopening de arbeidsmarkt gaat men straffen
Ze zitten toch al in de armoede zegt de Croo.
Walgelijk.
Dat werkende mensen op partijen als open VLD en NVA stemmen is voor mij onbegrijpelijk.
Sommigen zijn blijkbaar hun afkomst vergeten
29/01/2012 om 08:13
De geschiedenis toont aan dat bij situaties met landen die meer dan 80% schulden hebben tav hun BNP, deze landen dit NOOIT kunnen teugbetalen of aflossen.
Het zal nu niet anders zijn.
De grondwettelijke schuldremmer /disciplinator bij uitstek is goud.
Gedaan met monopolygeld te drukken met lucht als tegenwaarde.
Politiek-economisch zitten we vast in de modder wegens een generatie boven de stand geleefd.
Het Westen zal een stapje opzij moeten zetten voor BRIC.
Een wereldwijde systeemreset komt eraan, geforceerd door een Westerse depressie.
De $ is dood, lang leve de gouddisciplinator..
De ECB is er in elk geval klaar voor : 67% goud op haar cash- balans !
Iemand een verklaring waarom bvb Pörtugal en Griekenland zoveel goud hebben per inwoner ?
29/01/2012 om 11:07
@Noel D begrijpt het niet.
Welnu het is zeer simpel. Op korte termijn zijn we in een wereldconcurrentie onder werknemers getuimeld. Vroeger kwamen slechts 1 mia mensen in aanmerking voor een job, nu zijn er dat minstens 4 mia. Zelfs wanneer je betaalt (met T ipv D, Noel) dan worden die overschrijvingen in India uitgevoerd en niet door een “belg”. Die mensen zijn maar wat blij dat “vuil” werk van ons af te pakken voor een fractie van onze prijs.
Life is change, de wereld blijft niet stilstaan. Blijkbaar wel voor jou die nog niet door heeft dat er reeds jaren wereldconcurrentie heerst voor bedrijven zoals InBev en voor wie het een klein kunstje is om de hoofdzetel over te brengen naar bvb Brazilië of ergens anders of voor dhr Mittal om zijn bedrijven “all over the world” met elkaar te vergelijken en vast te stellen dat zijn Luikse metallo’s met hun gedachten meer bij staken zitten dan bij het werk. De gebeurtenissen van de laatste maanden hebben reeds vele maanden duidelijk gemaakt dat zelfs Merkel en Obama moeten kaarten met de kaarten welke hen worden uitgedeeld en zij geen impact hebben op de kaarten. Dat een vakbonder denkt dat hij dat wel kan toont zeer duidelijk aan dat hij kijkt maar niet ziet en hoort maar niet luistert, waardoor hij zijn machtsmogelijkheden zwaar overschat.
Vooraleer ik oorlog maak ga ik veel liever eerst na of ik de adequate wapens heb of niet.
Dat is nuchter boerenverstand waarmee ik bewijs dat ik mijn afkomst niet vergeten ben.
30/01/2012 om 22:37
Tja, men kan het nu wel oneens zijn met Noel d, maar ik vind toch dat hij een paar zeer belangrijke punten aanroert. Hij en elk weldenkend mens zal inzien, dat de auteurs gelijk hebben, wanneer zij stellen dat de staatsschuld op dit moment veel te hoog is en dat het geld voor de rente op die veel te hoge schuld slechts eenmaal gebruikt kan worden voor de betaling daarvan. Dat geld is dus verloren voor allerlei andere eerzame- en noodzakelijke uitgaven. Terecht klaagt Noel d dat het echter voornamelijk de lage- en lagere middenklasse is, die de z.g. besparingen wat in werkelijkheid lastenverhogingen zijn moet opbrengen.
Kijk b.v. naar Griekenland, waar de pensioentrekkers 30 of meer% van het beetjegeld wat ze krijgen moeten inleveren, waar de tandartsen contante betaling eisen, omdat de ziekenfondsen (waarvoor wel premie betaald is) niet meer kunnen of willen betalen enz. enz. Alle besparingen treffen alleen laten we nu maar zeggen ‘de gewone man’ (niets beledigends mee bedoeld!), terwijl de puissant rijken zich in weelde blijven wentelen met motorjachten, welke zo groot zijn dat de gemeente Venetie zich beklaagde toen er daar een op de rede meerde dat de gehele “sky-line” van Venetie vanaf zee niet meer zichtbaar was. Ik ben dan ook van mening dat in dit specifieke geval een eenmalige crisis belasting van laten we zeggen 100 miljoen per redersfamilie, wat de meesten gemakkelijk kunnen betalen, de oplossing is. Want met zo’n betaling van deze ca.1000 puissant rijke redersfamilies, is de crisis meteen opgelost en behoeft het volk niet zo echt te lijden, zoals het nu ongetwijfeld doet.
Echter, in Belgie ligt de zaak belangrijk anders. Ik wil niet zeggen dat er in ons land geen puissant rijke families zijn, maar in verhouding toch belangrijk minder dan in het aangehaalde voorbeeld Griekenland. Verder werkt een groot deel van die families nog met dat geld en heeft het geinvesteerd in onze bedrijven en en onze economie, welke de motor zijn om belastingen op te brengen en arbeidsplaatsen te verschaffen. Wanneer we die motor overbelasten, gaat ons land naar de bliksem. Het feit dat zoveel bedrijven naar het buitenland trekken bewijst toch dat er daar iets niet goed zit.
Het probleem in Belgie is dan ook dat de overheid veel te veel geld uitgeeft en daarop dringend bespaard moet worden. Is dat op de sociale uitkeringen, ach, misschien kan een beetje aanpassing geen kwaad, maar dat zet geen echt zoden aan de dijk en geeft wel een hoop ergernis en frustratie. Zijn de lonen bij de overheid te hoog? In vergelijking met de industrie geldt dat voor de normale ambtenaar zeker niet. Dan blijft er maar een ding over, de overheid en het regeringsapparaat is veel te duur georganiseerd. Het is georganiseerd om zoveel mogelijk goed doterende postjes te scheppen met als het kan nog riantere pensioenen, welke dan ook nog gecumuleerd kunnen worden. Dat en dat precies ligt aan de basis van de algemene ontevredenheid en malaise in stemming van bijna ons gehele volk min de politici zelven en ook aan de net achter ons liggende staking.
Er moet dringend bespaart worden en dat kan ook vrij gemakkelijk op een overheidsapparaat met 62+ ministers met hun kabinetten, kosten, gebouwen en riante pensioenen! Ook die hele sloot ambrtenaren, die het gevolg daarvan zijn en waarbij telkens hetzelfde werk per taalgroep drie keer herhaald wordt, is grotendeels overbodig en dat zou ook enorm in salarissen, kosten en pensioenen sparen. Brussel behoeft toch werkelijk geen 19 burgemeesters te hebben, terwijl Sao Paulo en Tokyo, welke groter zijn dat geheel Belgie het met een afkunnen. Alleen op deze punten zou men vele, vele miljarden kunnen sparen zonder enige lastenverhoging voor de gewone burger. Maar nu komt het: “Dat is het enige wat onze politici tot geen prijs willen”! Want hun macht en aanzien berust n.l. op die velen, die van hun baantjes organisatie talent en welwillendheid afhankelijk zijn.
Facit: Er zal een regering moeten komen, welke het aandurft (omdat het moet!), deze hele uitgavenkaroussel te stoppen, een einde te maken aan die hele gewesten-farce en weer naar een echt democratisch Belgie terug te keren met zo’n 8-10 ministers zonder grendel-wetten en alarmbel-procedures! Oh, ik hoor de Francophonen al schreeuwen, echter, het is slikken of stikken, aan U de keus!
19/02/2012 om 18:11
Waarom kaart niemand (professoren, think-tankers, journalisten, politici) de vermindering van de overheidspensioenen aan ?