Laten we even terugkeren in de tijd. Het is donderdag 23 april 1998, in de namiddag. De beklaagde Marc Dutroux slaagt er in te ontsnappen uit het gerechtsgebouw van Neufchâteau, en minder dan een uur later sijpelt het nieuws ook door in Brussel. Daar is op dat ogenblik de Kamer in plenaire zitting bij elkaar. Er wordt met ontzetting gereageerd en de oppositiepartijen ontbinden al hun duivels. Er lopen verwarrende berichten binnen uit de Ardense bossen en politici struikelen over elkaar om allerlei onheilsberichten de wereld in te sturen. Rond 18 uur wordt Dutroux opnieuw opgepakt door de alerte boswachter Michaux, maar het kwaad is geschied: premier Dehaene kondigt aan dat de ministers De Clerck (Justitie) en Vande Lanotte (Binnenlandse Zaken) hun verantwoordelijkheid opnemen en ontslag nemen. ‘s Avonds zit Dutroux weer goed en wel in de cel en keert de rust weer in de Wetstraat.

De brief van Londers

Vrijdag 19 december 2008. Ghislain Londers, de eerste voorzitter van het Hof van Cassatie, schrijft een “persoonlijke en vertrouwelijke” brief aan Kamervoorzitter Herman Van Rompuy. Die laat de brief prompt kopiëren en uitdelen en Herman De Croo, fractieleider van de VLD kopt de aanzet binnen. De brief wordt rechtstreeks voorgelezen op televisie, en opnieuw is de Kamer te klein en loopt iedereen over elkaar heen van verontwaardiging. Enkele uren later is Yves Leterme niet langer premier van dit land.

Chaotische dynamiek

Je kan tegenwoordig lezen dat de Villa Politica-uitzending van december 2008 historisch is geweest, en dat voor het eerst een regering live op televisie ten val werd gebracht. Maar wanneer je de gebeurtenissen van 1998 (in het pre-Villa tijdperk) en van 2008 met elkaar vergelijkt, dan zie je niet zo heel veel verschil. Als er onheilsberichten binnenlopen op het ogenblik dat ons parlement in sessie is, ontstaat een heel eigen chaotische dynamiek, waarbij iedereen elkaar flink opjut en je op den duur niet anders kunt dan met drastische maatregelen afkomen om de gemoederen te bedaren. Mensen met een instinctieve afkeer van chaos blijven dan beter thuis.

De vergelijking toont aan dat dit in 1998 het geval was, en ook in 2008, dus de komst van Villa Politica heeft niet zoveel verschil gemaakt. Mijn theorie is nog altijd dat als Dutroux op een vrijdagavond zijn gezondheidswandeling in de bossen had gemaakt, op een ogenblik dat de gebouwen aan de Wetstraat al lang waren uitgestorven, dat er dan de volgende maandagmorgen geen haan meer had naar gekraaid, en dat De Clerck en Vande Lanotte keurig minister hadden kunnen blijven.

Kortom: ik geloof niet dat Villa Politica zo’n grote historische impact heeft gehad. Ook al waren er geen camera’s in de buurt geweest op het ogenblik dat De Croo de brief van Londers wou voorlezen, dan nog was het lot van Leterme bezegeld. Het is ondenkbaar dat een premier had kunnen aanblijven na een dergelijke zware beschuldiging van een poging tot beïnvloeding van de rechterlijke macht. Politici zelf mogen dan geloven dat iedereen aan het scherm gekluisterd zit om dag in dag uit hun activiteiten gade te slaan, de overgrote meerderheid van de bevolking heeft heus wel wat anders te doen.

Majesteitsschennis

Toch zijn er uiteraard wel bedenkingen te maken bij de manier waarop het programma wordt gemaakt. Als ik aan buitenlandse collega’s vertel dat zelfs de premier in ons land gestalkt wordt door cameraploegen in de wandelgangen van het parlement, dan bekijken ze me met ongeloof. Er zijn weinig landen waar zo vrijpostig met politici wordt omgegaan als bij ons. Het vreemde is bovendien dat die politici zich dat nog laten welgevallen ook. Als de cameraploeg van Linda De Win zich op dezelfde manier zou gedragen in de wandelgangen van het Elysée, dan zouden ze zonder pardon worden opgepakt wegens lèse-majesté of majesteitsschennis. De weinig schroomvolle manier waarop Belgische journalisten omgaan met politici laat in elk geval meer mogelijkheden toe tot democratische controle dan het strikte respect voor de hiërarchie dat de Franse collega’s nog altijd aan de dag leggen.

Uiteraard mogen we de macht van de camera niet onderschatten: er zijn ook risico’s verbonden aan het geloof dat je met een cameraploeg in je zog tegenwoordig overal zomaar mag binnenstormen en vervelende vragen stellen. Je kunt nu blijkbaar heel zware veiligheidsrisico’s nemen in de luchtvaart, enkel en alleen om een televisie-programma wat op te leuken. Goed een maand geleden werd een Oost-Vlaamse jongeman veroordeeld omdat hij zich valselijk had uitgegeven als treinbestuurder, en zo de veiligheid van de reizigers in het gedrang had gebracht. Een kleine tip voor deze licht gestoorde treinfanaat: de volgende keer moet hij zijn stunt gewoon uitvoeren voor de televisie, en dan wordt hij een nationale held.

De website van de Kamer

De meningen over het journalistieke werk in Villa Politica zijn bijna vanzelfsprekend verdeeld: het programma heeft een heel eigen stijl ontwikkeld. De wat populistische rubriek over het ‘Wetstraatees’ is verdwenen, en de vraag is enkel hoe de bedenkers ervan die intussen zelf hun brood verdienen in de Wetstraat het er zelf van zouden afbrengen. Maar als je tot een meer gedegen oordeel wilt komen over het programma, dan moet je het vergelijken met wat er gebeurt in andere parlementen en op andere zenders.

Ook elders zien we immers dat er allerlei initiatieven zijn genomen om het abstracte parlementaire werk ‘dichter bij de mensen’ te brengen. In Frankrijk is er de zender Public Sénat, waar u straks kunt kijken naar een drie uur durend debat over het jaarlijks rapport over de toepassing van de wet op de privacy. Bij C-Span (Verenigde Staten) kan de liefhebber op dit eigenste ogenblik genieten van een twee uur durende hoorzitting van de commissie financiën van de Amerikaanse Senaat. In vergelijking met die buitenlandse voorbeelden is Villa Politica dus zonder meer hip en flitsend te noemen, en dus onvermijdelijk ook oppervlakkig. Voor wie de commentaren van de journalisten tussendoor een vorm van verkleutering vindt, heb ik slechts één tip: de website van de Kamer.

Die biedt een prachtige streaming aan van de publieke debatten, waar u ongestoord kunt genieten van het echte parlementaire werk, zonder enige inmenging van journalisten en andere oningewijden. Als u wilt krijgt u er zelfs gratis de simultaan-vertaling bij, wat altijd goed is voor het oefenen van de andere landstaal. Af en toe bekijk ik samen met mijn studenten wel eens zo’n videoverslag, en persoonlijk vind ik dat bijzonder instructief, maar ik vermoed dat de kijkcijfers toch niet al te denderend zijn.

Welke verkleutering?

“Villa Infantila” was natuurlijk een geweldige vondst, maar ik geloof er niet zo in. Objectief is er geen verschil tussen de kwaliteit van het parlementaire werk voor het programma en erna. De conclusie moet dan ook zijn dat het programma niet geleid heeft tot een absolute verloedering van onze politieke cultuur. Natuurlijk pikt het programma er de meest sappige quotes uit, waardoor de gedreven doch saaie backbencher uit de boot valt, maar overal ter wereld doen journalisten dat, dat zijn nu eenmaal de regels van het spel. Er loopt van alles verkeerd met de Belgische politiek, dat is duidelijk, maar verkleutering? Dat lijkt me toch niet de juiste diagnose.

Misschien moeten we toch eens nader de cv’s van de huidige excellenties bekijken. Premier Di Rupo is doctor in de chemie, vice-premier Vande Lanotte doceert grondwettelijk recht; Magnette politieke wetenschappen en Crombez heeft een doctoraat in de economie. Het behalen van een doctoraat zegt natuurlijk nog niets, maar het is toch een zeker kwaliteitslabel dat je niet kunt toekennen aan diegenen die nooit hun doctoraat hebben afgewerkt. Je krijgt in elk geval niet bepaald de indruk dat ons land tegenwoordig wordt bestuurd door een bende intellectuele pluimgewichten, we hebben zelfs de best opgeleide regering uit de politieke geschiedenis van België.De tijd dat allerlei schertsfiguren en ‘Bekende Vlamingen’ het mooie weer maakten in de Wetstraat, ligt nu toch al een tijdje achter ons, blijkbaar hebben we nu andere prioriteiten.

Maar voor wie echt gelooft dat Villa Politica leidt tot een aantasting van het parlementaire sérieux is er een eenvoudige lakmoesproef. Aan de overzijde van de taalgrens bestaat een dergelijk programma niet. Het zou mij ten zeerste verwonderen dat de debatten in het Waalse parlement daardoor zoveel ernstiger of beter zouden zijn dan de debatten in het Vlaamse parlement. De tegenstanders van het programma hebben dus een heel eenvoudige opdracht: als ze kunnen aantonen dat het Waalse parlement (zonder camera’s) beter werkt dan het Vlaamse (met camera’s), dan zal ik de eerste zijn om te zeggen dat we die handel beter afvoeren.

Marc Hooghe

(De auteur doceert politieke wetenschappen aan de KU Leuven)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor dleelname aan onze discussieforums; lees dus de regels -mod