deredactie.be - OPINIE

Vier redenen waarom de eurocrisis nog lang zal duren

14 / 09 / 2012
De Europese Commissie die wakker schiet, Duitse rechters die het noodfonds steunen en de Europese Centrale Bank die zijn bazooka boven haalt: zeldzame goede dagen voor Euroland en meteen opluchting en hoop op alle fronten. Het zal niet lang duren vooraleer de nuchterheid weer inzet. Er schijnt zeker licht aan het einde van de tunnel, maar die tunnel is niet wezenlijk korter geworden. We moeten immers goed beseffen hoe diep en complex de Eurocrisis precies is. Wat begon als een financieringsprobleem voor de Griekse overheidsschuld is intussen veelvuldig verveld. De eurocrisis is een metafoor geworden voor meerdere, overlappende crisissen.

Een existentiële crisis

Er zijn de schulden van overheden: nationaal, regionaal en lokaal. Het tijdperk van de overheidsschuld – ingezet met de olieschokken van de jaren 1970 – beleeft zijn stervensuur. De schulderfenis moet worden afbetaald en de schuldverslaving afgekickt: eerste crisis. Het economisch potentieel van de Zuiderse probleemlanden, in de voorbije jaren gedopeerd of gemaskeerd door krediet, blijkt structureel ondermaats: tweede crisis. De royale verzorgingsstaten die Europa heeft uitgebouwd, staan zo op drijfzand juist op het moment dat de vergrijzing meer middelen vraagt: derde crisis. De Europese Unie mist de infrastructuur om haar muntcrisis adequaat te bestrijden en moet zichzelf heruitvinden terwijl de klok tikt: vierde crisis.

Voor Europa is de eurocrisis een existentiële politieke crisis geworden: vijfde crisis. Met alleen een beperkte centrale bank als gemeenschappelijke instelling, is Europees crisisbeheer permanente conflictbeheersing tussen de zeventien eurolanden. Uiteenlopende nationale belangen zaaien wantrouwen tussen de Europese partners, tot over het randje van etnische stereotypen. De Europese machine die werd uitgevonden om de Europese volkeren te verenigen, is ze aan het verdelen in overoude tegenstellingen. De euro die het Europese project moest bekronen, dreigt het te ontrafelen. De munt die de wereld een Europees alternatief voor de Amerikaanse dollar zou bieden, ridiculiseert en marginaliseert Europa, terwijl China en diens Yuan de vrije baan nemen.

Achter de feiten aan

Natuurlijk hebben de eurolanden al belangrijke beslissingen genomen: een gemeenschappelijk financieringsfonds, schuldherschikkingen voor met name Griekenland, een collectief pact voor versterkte begrotingsdiscipline, en de aanzet naar een bankenunie voor meer Europese stabiliteit bij nationale bankencrisis. Geen enkele van deze maatregelen was denkbaar geweest zonder de eurocrisis. Maar geen enkele ervan gaat ver genoeg: het noodfonds is ontoereikend, de schuldkwijtschelding te beperkt, de besparingsdrift te eenzijdig en dus economisch zelf-verminkend, de bankenunie een voornemen zonder onmiddellijke daadkracht.

Europa loopt constant achter de feiten aan. Het doet weliswaar altijd maar meer, maar het is altijd “te weinig, te laat”, omdat de crisis ook altijd groter en complexer is geworden. Voor velen – waaronder Bondskanselier Merkel – kan en moet een verdeeld Europa niet beter dan met kleine stappen evolueren. Pas op het einde van de rit zal dan blijken wie of wat er van de muntunie overblijft. In het slechtste geval versplintering; in het beste geval een politieke unie waarvan de huidige stappen als stukjes in de finale mozaïek passen; in het meest waarschijnlijke geval een buiklanding ergens tussenin. De mozaïektheorie is een gevaarlijk gokspel voor wie het Europese project genegen is. Ze veronderstelt dat er voldoende tijd, geld en politieke wil in alle landen zal blijven bestaan. Heel veel zwakke schakels in een lange ketting. Ondertussen gaat de spiraal verder en komt het moment dichterbij waarop Europa het gewoon niet meer aankan.

Welke oplossing?

Wat is er dan nodig om de eurocrisis definitief te bezweren? Simpelweg een oplossing voor elk van de overlappende crises. Geen enkele van deze crises is begonnen met de eurocrisis, maar ze zijn allemaal daarin samen gekomen en samen geklonken. Dat impliceert dus vier stevige vragen voor vier crises. Willen we een gigantische schuldherschikking opzetten, andermaal met banken in nood, daarna gedurende pakweg twintig jaar ijzeren begrotingsdiscipline aanhouden om de resterende schulderfenis af te bouwen, en voor altijd spaarzamer blijven op de begroting? Willen we heel de eurozone op een voldoende vergelijkbare schaal van economische ontwikkeling brengen, zijnde een langdurige operatie van economische hervorming en financiële transfers van Noord naar Zuid? Willen we de sociale bescherming zuiveren, en aanpassen aan de budgettaire en economische realiteit? Willen we gekrakeel tussen landen inruilen voor gecentraliseerde Europese macht op cruciale domeinen zoals begroting, concurrentiekracht en belastingen?

Als het antwoord op deze vier vragen positief is, dan is de toekomst van de euro verzekerd en is meteen de Europese politieke crisis in een grote Europese sprong voorwaarts omgezet. Als één van de vragen onhaalbaar blijkt, dan is de euro in zijn huidige samenstelling onhoudbaar en wordt de politieke energie beter gericht op een ordentelijke splitsing. Er zijn dus enorme dosissen Europese solidariteit en opoffering van nationale soevereiniteit nodig om de euro te redden. De nieuwe zet van de ECB beantwoordt geen enkele van deze vragen: ze liggen allemaal in de handen van de Europese politieke leiders. Maar hij kan werken als een katalysator. Hij verzekert Europees geld voor noodlijdende landen, wat neerkomt op Europese solidariteit zonder splijtende keuzes over financiële transfers tussen landen. Hij vergt onderwerping aan Europese sanering, wat neerkomt op nationaal machtsverlies zonder formele soevereiniteitsoverdracht.

Europese Centrale bank

Kortom: de ECB presenteert zich als een omweg om dezelfde doelen met andere middelen te bereiken. Precies daarin ligt ook de zwakte. Als het plan werkt, zal het weliswaar een zekere crisisperiode overbruggen maar ook de definitieve reconstructie van de euro uitstellen en bezwaren met een nieuwe monetaire erfenis. Als het plan niet of onvoldoende werkt, dan krijgt het Europese schuldenprobleem er nieuwe dimensie bij en wordt de ECB een soort Europese Bad Bank.

Ondertussen is één kostprijs wel al gekend: de Europese Centrale bank werpt zich duidelijk op als een politieke actor en heeft de orthodoxe Duitse Bundesbank tijdelijk in de verdringing gereden. Dat zal sporen nalaten, zeker in de Duitse publieke opinie. Het onderstreept hoe hard het politieke spel rond de Euro geworden is. Duitsland wil de sprong naar meer solidariteit – lees: permanente afdrachten van Duitse belastingbetalers voor Zuid-Europa – zelf nog niet wagen. Frankrijk wil niet veel nationale soevereiniteit prijs geven omdat dit zal neerkomen op het einde van het Franse staatsmodel. En zo verder in zeventien nationale variaties. Dus modderen we politiek verder aan en moet een Centrale Bank doen wat het eigenlijk niet zelf had moeten doen.

De ECB handelt ook niet voor landen die al aan het infuus van het Europese noodfonds liggen. Daarover wordt politiek hard gepokerd, met de kostprijs van redding of faling als inzet. In die harde logica staan meer tijd en meer geld voor de Grieken in de sterren geschreven. Europa kan zich een Griekse faling immers niet veroorloven vooraleer Spanje en Italië echt onder controle zijn, anders zouden deze cruciale landen meteen in een onblusbare uitslaande brand belanden. Als Italië en Spanje gebruik zouden maken van de nieuwe levenslijn bij de ECB en zich dus zouden onderwerpen aan stabiliserende Europese controle, zal de kans van een Griekse exit zeker groter worden.

Zo gaat de slow-motion treincrash die de eurocrisis heet, tergend traag verder. De ECB heeft voor de zoveelste keer meer tijd gekocht en geld gemaakt. Het uiteindelijke succes van deze oefening monetaire creativiteit zal afhangen van de politieke wil in de probleemlanden om Europese controle te aanvaarden en van hun vermogen tot daadwerkelijk economisch herstel om de markten te kalmeren. Precies dezelfde uitdagingen als zonder de ECB, alleen iets minder moeilijk te bereiken. Wat ook het eindscenario moge zijn: de oplossing van de Eurocrisis zal nog jaren duren. Wat ook het eindresultaat moge zijn: het zal nog veel offers en geld vragen van alle burgers in alle deelnemende landen. Wat per saldo op het spel staat, is niets minder dan de rol van Europa voor de Europeanen en in de wereld van de 21ste eeuw.

Marc De Vos
(De auteur is directeur van het Itinera Institute en hoofddocent UGent. Twitter @devosmarc)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels - mod

12 Antwoorden op “Vier redenen waarom de eurocrisis nog lang zal duren”

  1. Wilfried Zegt:

    Als directeur van een “denktank” kent de auteur beslist ook wel de website van Tax Justice Network.
    Met het project Mapping Financial Secrecy identificeren ze de mechanismen die aangewend worden om onwettige geldstromen te faciliteren.
    En dat gaat over bedragen met ontzettend veel nullen.
    Mocht het financiële (onderwereld) establishment een héééél klein beetje “eerlijk” zijn, zou er nooit en nergens in de wereld sprake zijn van financiële noch bancaire crises.

    Het zal niet de afbraak van de sociale zekerheid en bijhorende “austerity measures” zijn die dergelijke crises oplossen.
    De kleine burger wordt al eeuwenlang voorgelogen en bedrogen door “money creators” .Met medeweten en goedkeuring van de “Overheden”;
    Het zijn de neoliberale instellingen à la Itenera, en andere lobby’s die de burgers met “schuldgevoelens” aanpraten dat ze “boven hun stand leven” en “wij” ons dus maar beter voorbereiden op “austerity” . Want de “markten willen zekerheid”, nietwaar.
    Telkens weer horen we dezelfde verhaaltjes dat “wij” het met minder zullen moeten doen.
    “Wij” leven boven onze stand.
    Nooit de banken. Nochtans de enige echte, ware schuldige criminele terroristen. Die vinden inmiddels van zichzelf dat ze “genoeg gedemoniseerd” werden en we ze moeten “vertrouwen”.
    ESM is/ wordt een rooftocht van de banken op de burger.

  2. Jos Zegt:

    2 redenen waarom deze crisis nog kort gaat duren:1/ de money print machine. Het gevolg is een gigantische vermogenstransfer van schuldeiser naar schuldenaar (de schuld wordt waardeloos) 2/ De negatieve reële rente (rente min inflatie). Te noteren is dat de US andermaal gekozen hebben voor de money print machine en QE3, jobs zijn belangrijker dan renteniers (de waardevastheid van de dollar), zeker in verkiezingstijd. En Europa zal moeten volgen, de dollar is nog altijd de wereldreservemunt, een gigantisch blok waartegen we moeten concurreren.

  3. Joseph Zegt:

    Een heel goed opiniestuk !
    Er is nog een lange ,moeilijke en dure weg te gaan met het europees project.Het niet doen zal uiteindelijk nog moeilijker zijn.

  4. Jan Zegt:

    Marc De Vos gaat voorbij aan de belangrijkste reden waarom de eurocrisis nog wel even zal duren:

    Het is de wijze bij uitstek van het neoliberale europese politieke establishment om de werknemersrechten en de sociale zekerheid onderuit te halen.

    Je hoeft er maar “The shocktherapy” van Naomi Klein op na te lezen welke perfide plannen er gesmeed werden om dit doel te bereiken.

  5. René Lenaerts Zegt:

    Europa is eigenlijk een houten schip dat te water gelaten werd voor dat de naden gedicht werden. Er was al een E voordat er een Europese conventie was en het Europarlement houdt zich te veel met regelneverij en te weinig met structurele dingen bezig. De Eurozone had eerst een toezicht op de nationale begrotingen en een bevoegde ECB nodig vooraleer van start te gaan, en nu s het pompen of verzuipen.

    Moeten we dan naar het Europa der Naties van Barosso of de een gemaakte VS van Europa van Verhofstadt?
    Het eerste is al ambitieus genoeg, het tweede is praktisch onmogelijk alleen al wegens de vele verschillende talen. Tenzij we voor één regeringstaal kiezen maar die keuze maken zal net de verdere eenmaking nog een eeuw in de weg staan.

  6. jeff v Zegt:

    ik lees hier weer de banken dit, de banken dat! Maar hoeveel miljarden moeten zij afschrijven, die de verscillende landen niet kunnen terugbetalen. Dat is ook uw geld. En hebben jullie er ook al eens aan gedacht, hoeveel miljoenen de banken verliezen en moeten afschrijven voor alle faillissementen, die vandaag schering en inslag zijn? Hiermee wil ik niet zeggen dat zij geen fouten gemaakt hebben, maar het plaatje lijkt mij genuanceerder dan velen het voorstellen.

  7. Joseph Zegt:

    Het is volgens mij niet omdat er binnen het kapitalistisch systeem nu iets misloopt dat heel het systeem in vraag gesteld moet worden .Er is al dikwijls iets misgelopen. Elke keer heeft het systeem zich aangepast.
    Wie heeft er nu iets op tegen dat de mensen in zich nieuw ontwikkelende landen hun levensomstandigheden verbeteren?Zwartkijkers zien hierin wel gevaren maar die zien nu eenmaal gevaren in alles wat verandert.
    Vele eeuwen terug was de rijkdom in handen van een select clubje van machthebbers. Die bezaten bijna alles. Het is precies door de vrijheid en het kapitalisme dat de rijkdom alsmaar beter is verdeeld.Meer dan 70 %van de mensen die over een vermogen van 1mio beschikken hebben het zelf uit het niets opgebouwd en niet vererfd.Dat is toch wel het bewijs dat ons systeem zelf goed functioneert.Het is wel voor veel verbeteringen vatbaar.

  8. Luk D. Zegt:

    Als er een € crisis zou zijn , waarom staat de € dan 1.3 tov de $ ?
    Hoe meer goud stijgt, des te sterker de € wordt.
    Da ’s toch wel raar hé.
    Goud is ook ‘toevallig’ beginnen stijgen sinds de invoering van de €.

    Niks € crisis.
    Currency wars filmke eens bekijken misschien ?

    Er is wél een monetaire crisis, maar de € en zijn link met goud zijn oplossing, geen probleem zoals u dat voorstelt (moet voorstellen)
    De schulden door het wanbeleid van de overheden en banken (schuldgedreven politieke economie) zijn het probleem.
    Altijd maar meer schulden maken is leuk, tot die exponentiëel gaan en niemand nog de rekening kan vereffenen.

    De € is een politiek project en moet als pispaal dienen om het wanbeheer van de Westerse overheden weg te moffelen.

    Het is het $ beleid dat aan de schandpaal moet
    Niet de €.

  9. Bert Zegt:

    De eurocrisis toont volgens mij pijnlijk aan dat het enige europese land dat nog in staat is met technische voorsprong hoge lonen aan te kunnen duitsland is. Alle andere landen zullen volgens mij tov Duitsland hun lonen moeten verlagen. MIsschien zou een Duitse uitstap uit de Euro een zeer rationele bijdrage tot de oplossing van de crisis kunnen leveren. Dit geldt niet alleen voor de concurrentie tussen europese landen onderling maar ook voor de intercontinentale concurrentie. Duitsland is het enige euroland dat een koers van 1,47 dolllar voor 1 euro aan kan. Logischer wijze kan ik mij een euro zonder Griekenland en Duitsland (de 2 uitersten) voorstellen tegen
    1,2 dollar voor een euro, en een nieuwe Duitse munt tegen 1,47 dollar tov deze nieuwe munt.

  10. Joseph Zegt:

    @ Bert : Naast D zijn er nog wat landen in Europa die het goed doen (scandinavie,Nl Oostenrijk).
    Indien D de € verlaat komen ze met een duurdere DM te zitten die hen een handicap oplevert.Als reactie daarop zie ik de hele duitse samenleving dan haar schouders zetten onder de nieuwe uitdaging.De geledingen in de maatschappij zullen zich samen trekken en het duitse model “heruitvinden” zoals ze na de oorlog gedaan hebben.Dit betekent vooral harder werken en besparen op (zinloze)uitgaven .
    Dan wordt de concurentiekloof tussen D en de rest nog groter wat voor nog meer spanningen op de lange termijn zal zorgen.
    D kan het best in de € zone blijven.Zo kan heel Europa mee profiteren van de duitsers.

  11. Roland Horvath Zegt:

    Twee 2 saillante punten uit het artikel:
    A. Het belang van de schuldfinanciering wordt meestal overdreven. Met een schuld van 100% van het BBP, opgebouwd in 30 jaar tijd, wordt slechts twee vijftienden (= 13%) van de overheidsuitgaven gefinancierd. De andere 87% werden betaald met de belastingontvangsten. Hier is verondersteld dat de belastingen de helft zijn van het BBP. De schuld is dan gelijk aan 1 BBP en de uitgaven van de overheid in de periode van 30 jaar is 15 BBP nl. de helft van 30 BBP = de productie van de gehele periode.
    Bovendien is het geleende geld al in omloop en ter beschikking van iedereen: een particulier, een onderneming of de overheid. De overheidsschulden resulteren uiteindelijk in een geldtransfer van arm naar rijk ten gevolge van de rente.

    B. Uit het artikel: ” De royale verzorgingsstaten die Europa heeft uitgebouwd, staan zo op drijfzand juist op het moment dat de vergrijzing meer middelen vraagt: derde crisis.”
    De vraag moet beantwoord worden of de economie van de EU werkt voor iedereen of slechts voor de aandeelhouders van de ondernemingen. De materialen, de machines en de mensen, die we gisteren nodig hadden om de goederen en de diensten voort te brengen, die we geproduceerd hebben, zijn morgen ook aanwezig. De sociale zekerheid: ziekte- pensioen- werkloosheid is morgen evengoed te realiseren. Het al dan niet bestaan van de sociale zekerheid is voor Europa dus een keuze.

    Zoals door anderen gezegd, er is geen eurocrisis: 1 euro = 1,3 US Dollar.
    De overheidsschulden zijn niet de oorzaak van de ‘crisis’ maar een gevolg ervan.
    De oorzaak is een verzadiging van de markt. Investeren om nog meer te produceren levert geen winst op. Er is in veel sectoren een overcapaciteit van tientallen procenten tov. de koopkracht van degene die het betreffende product kunnen betalen. De investeringen vallen dan weg. Er is meer werkloosheid dan voordien.

    Oplossingen zijn dan minder produceren of meer koopkracht, dus hogere lonen en pensioenen. De laatste worden dan gefinancierd door hogere pensioenbijdragen. De lonen en vooral de minimumlonen moeten verhoogd worden. Dat is te realiseren in de gehele EU door de werkgevers, de werknemers en de nationale overheden. In de 6 EU landen, die geen minimumloon kennen waaronder Duitsland (DE), moet een wettelijk (aanvaardbaar) minimumloon ingevoerd worden. Zonder de overheid als tegenmacht voor de ondernemingen dalen de lonen naar een hongerloon, als er werklozen zijn in een bedrijfstak: Een kwestie van vraag en aanbod (overvloedig, onbeperkt aanbod van arbeidkracht). De consumenten moeten gered worden, niet de ondernemingen waaronder de banken. Overigens, het is niet de taak van de nationale overheden of van de werknemers om het ondernemersrisico te dragen. De overheidsschulden zijn voor een groot gedeelte het gevolg van het redden van de banken. Wat in het algemeen een onmogelijke opgave is voor de nationale overheden.

    De vraag moet beantwoord worden of de economie van de EU werkt voor iedereen of slechts voor de aandeelhouders van de ondernemingen. De EU heeft het 2e gekozen. De huidige vermindering van de economische activiteit wordt door de EU aangegrepen om de sociale zekerheid: ziekte, pensioen, werkloosheid af te bouwen, - te minimaliseren. De lonen en de rechten van werknemers wil de EU afbouwen. Vandaar de slogan: De flexibiliteit van de arbeidsmarkt. In tijden van overvloed zou iedereen moeten verarmen. De (door het EU/EMU bestuur) georganiseerde verarming van de EU burgers gaat nog jaren doorgaan.

    Het resultaat is dat de grote multinationale ondernemingen zullen kunnen beschikken over zoveel geld als ze willen door de budgetdiscipline van de nationale overheden en de 6 aanbevelingen van november 2011 en vooral door het ESM, het Europese StabiliteitsMechanisme van dit jaar. Om wat dan ook te doen bvb. zonne-energie overbrengen van zuid naar noord of bvb. een 3e wereldoorlog voorbereiden. De consument wordt in een onzekere positie gemanoeuvreerd. Dat creëert een onstabiele, agressieve en zwakke (gelaagde) maatschappij met een gering aantal superrijken en de anderen arm. Zoals in de VS of in Brazilië of in de 19e eeuw in West-Europa het geval was.

    Er zijn een aantal zaken die in de EU/EMU op korte termijn kunnen geregeld worden. Bvb:
    A. De ECB en de banken rekenen geen interest wanneer ze krediet verlenen = geld creëren.
    Geld is geen ’schaars’ goed, het wordt uit het niets gecreëerd. Rente creëert inflatie en het maakt een (exponentiële) groei noodzakelijk. Dat laatste is niet vol te houden daar de aarde eindig is.
    B. De ECB verleent krediet aan de overheden en niet alleen aan de banken.
    C. De banken worden gesplitst in spaar/krediet banken en aandelenbanken (zakenbanken genaamd). Dat zijn namelijk 2 verschillende functies, die onverenigbaar zijn. In de eerste is de bank een vreemde en in de tweede is de bank ondernemer (belegger).
    D. De banken mogen niet te groot zijn. Sommige worden gesplitst. Een bank heeft een plaatselijke functie. Anders dan voor ondernemingen, die een bepaald marktaandeel moeten hebben bvb. autoproducenten, speelt dat voor banken geen rol.
    E: de ECB is verantwoording verschuldigd aan het Europese parlement.

  12. Roland Horvath Zegt:

    Correctie van een fout in de 1e paragraaf van een vorige bijdrage: Het overdreven belang dat gehecht wordt aan schulden met betrekking tot de financiering van overheidsuitgaven.

    A. Het belang van de schuldfinanciering wordt meestal overdreven. Met een schuld van 100% van het BBP, opgebouwd in 30 jaar tijd, is slechts één vijftienden (= 6,7%) van de overheidsuitgaven gefinancierd. De andere 93,3% werden betaald met de belastingontvangsten. Hier is verondersteld dat de belastingen de helft zijn van het BBP. De schuld is dan gelijk aan 1 BBP en de uitgaven van de overheid in de periode van 30 jaar is 15 BBP nl. de helft van 30 BBP = de productie van de gehele periode.

    Maar een schuld, die niet afbetaald wordt, kost de gehele tijd rente, wat resulteert in een geldtransfer van arm naar rijk. Bovendien moet de schuld op geregelde tijdstippen worden terugbetaald en geherfinancierd = er moet evenveel geld opnieuw geleend worden. Dat zou (zonder rente) kunnen geleend worden bij de ECB, de Europese Centrale Bank. Maar de EU/EMU heeft het zo geregeld dat de nationale overheden moeten lenen op de kapitaalmarkt tegen een interest,die afhangt van hun ‘kredietwaardigheid’. Of de ECB leent geld aan banken in de hele EMU tegen 1% en die lenen dat geld vervolgens uit aan een land bvb. Griekenland tegen een veel hogere interest van bvb. 5%. Beide methodes zijn niet te rechtvaardigen: Geld is in die situatie geen ’schaars’ goed. Er moet dus niet betaald voor worden. Geld wordt nl. uit het niets gecreëerd. Dat is allemaal zo geregeld opdat, in het geval een land niet voldoende geld kan krijgen op de kapitaalmarkt, het hulp kan krijgen bij de ‘Trojka’: de EU/EMU, de ECB en het IMF maar slechts als het voldoet aan strenge voorwaarden nl. besparingen bij de overheid, privatiseringen en loonsverlagingen. De EU is dus bezig een collectieve verarming te organiseren.

    Een voorbeeld is Griekenland. Als de Trojka het bestuur in Griekenland wilde overnemen dan had ze ten 1e zo’n 500 miljard moeten ter beschikking stellen van Griekenland: renteloos en uit het niets gecreëerd. Want het Griekse grootkapitaal heeft honderden miljarden in het buitenland geparkeerd. En vervolgens had men de reden van de crisis in Griekenland moeten aanpakken nl. het feit dat de superrijken en de grote ondernemingen geen of bijna geen belastingen betalen. De ‘crisis’ was in enkele maanden opgelost geweest. Dat wil de EU blijkbaar niet. Het EU bestuur is bezig een georganiseerde armoede te realiseren zodat uiteindelijk de gehele EU een goedkope arbeidsplaats wordt voor de grote multinationale exporterende) ondernemingen. Echter, de verarming en dus een sterk gedaalde koopkracht zal de bedrijvigheid in de binnenlandse markt nl. bij zelfstandigen, kleine - en middelgrote ondernemingen sterk doen afnemen.

Plaats een antwoord op het bericht